Otwarte publikowanie wyników badań powinno być normą

Opublikowano: 24.06.2022 | Kategorie: Nauka i technika, Wiadomości z kraju

Liczba wyświetleń: 1105

Artykuły naukowe, w których badacze prezentują wyniki swoich badań finansowanych ze środków publicznych, powinny być dostępne dla wszystkich za darmo. Taki sposób publikowania powinien być normą – powiedział PAP dyrektor Narodowego Centrum Nauki prof. Zbigniew Błocki.

Dostęp do dużej części artykułów naukowych publikowanych w czasopismach jest płatny. Uczelnie zazwyczaj zapewniają swoim pracownikom dostęp do tych treści – ale dla osoby niezwiązanej ze środowiskiem akademickim koszt lektury jednego artykułu może wynieść nawet kilkadziesiąt dolarów. Środowiska naukowe w ostatnim czasie naciskają na to, aby owoce ich pracy były dostępne dla wszystkich, bez opłat. Koncepcja zakładająca bezpłatne udostępnianie w sieci treści publikacji naukowych określana jest jako otwarty dostęp (ang. open access).

PAP zapytała dyrektora Narodowego Centrum Nauki (NCN) prof. Zbigniewa Błockiego o to, czy otwarty dostęp staje się normą w polskim środowisku akademickim i naukowym. NCN jest jedną z agencji rządowych, które finansują badania naukowe w Polsce. „Od ubiegłego roku wprowadziliśmy wymóg dla projektów finansowanych ze środków NCN, że artykuły, które są ich efektem, muszą być publikowane w taki sposób, by były dostępne dla wszystkich zainteresowanych za darmo” – powiedział prof. Błocki.

Dodał, że na razie nie uregulowano pod tym względem monografii. W przypadku artykułów, naukowcy mogą wybrać jeden z trzech modeli otwartego dostępu. Pierwsza ścieżka to możliwość publikowania w czasopismach typu open access. Druga – to publikowanie artykułu w tradycyjnym czasopiśmie, przy jednoczesnym opublikowaniu artykułu w ogólnodostępnym repozytorium cyfrowym. Ostatnia – to publikacja w czasopismach transformacyjnych (czyli takich, których wydawcy zobowiązali się do przekształcenia w czasopisma open access) lub objętych umową transformacyjną (np. w ramach licencji Wirtualnej Biblioteki Nauki – WBN).

WBN to program zakupu i udostępniania światowych zasobów wiedzy w postaci elektronicznych czasopism, książek i baz danych dla polskich instytucji akademickich i naukowych.

W ocenie prof. Błockiego w Polsce i za granicą widoczny jest trend udostępniania za darmo publikacji naukowych. „W niektórych dziedzinach jest to już normą od kilku dekad, np. w matematyce i fizyce. Bywa, że są udostępnianie w repozytoriach nawet przed oficjalną publikacją w postaci preprintów” – dodał szef NCN.

Open access też jest obowiązkiem w kolejnym programie ramowym Unii Europejskiej – Horyzont Europa – zwrócił uwagę prof. Błocki. Program ten ruszył w styczniu 2021 r. Jego budżet to ok. 95,5 mld euro. Pieniądze te przeznaczone są na badania i innowacje. „Jestem zwolennikiem tego, by regulacje prawne wymuszały otwarty dostęp do wyników badań” – zaznaczył prof. Błocki.

Wśród światowych wydawnictw naukowych jest kilku potentatów, którzy zdominowali rynek. Zdaniem szefa NCN koszt publikowania w periodykach bywa często bardzo wysoki. „Szacuje się, że rocznie na całym świecie wydaje się rocznie 10 mld dolarów z publicznych pieniędzy na możliwość dostępu do wydawnictw naukowych. Trudno znaleźć uzasadnienie dla tak dużych kosztów, bo autorzy sami płacą za możliwość publikacji, edytorzy i recenzenci z kolei nie są opłacani. Poza tym w większości publikacje te ukazują się online, więc odpada koszt druku” – wyliczył prof. Błocki. Dodał, że największe wydawnictwo naukowe ma obroty rzędu 3 mld dolarów i 1 mld dolarów zysku. „”Trudno porównać to do jakiejś innej branży” – skomentował.

Prof. Błocki ocenił, że obecnie naukowcy publikują zdecydowanie za dużo. “Powinniśmy postawić na jakość, a nie na ilość. Tak też się dzieje w czasie oceny dorobku badaczy w NCN. Prosimy ich o przedstawienie 10 publikacji z ostatnich 10 lat” – zakończył.

Autorstwo: Szymon Zdziebłowski
Źródło: NaukawPolsce.PAP.pl


TAGI:

Poznaj plan rządu!

OD ADMINISTRATORA PORTALU

Hej! Cieszę się, że odwiedziłeś naszą stronę! Naprawdę! Jeśli zależy Ci na dalszym rozpowszechnianiu niezależnych informacji, ujawnianiu tego co przemilczane, niewygodne lub ukrywane, możesz dołożyć swoją cegiełkę i wesprzeć "Wolne Media" finansowo. Darowizna jest też pewną formą „pozytywnej energii” – podziękowaniem za wiedzę, którą tutaj zdobywasz. Media obywatelskie, jak nasz portal, nie mają dochodów z prenumerat ani nie są sponsorowane przez bogate korporacje by realizowały ich ukryte cele. Musimy radzić sobie sami. Jak możesz pomóc? Dowiesz się TUTAJ. Z góry dziękuję za wsparcie i nieobojętność!

Poglądy wyrażane przez autorów i komentujących użytkowników są ich prywatnymi poglądami i nie muszą odzwierciedlać poglądów administracji "Wolnych Mediów". Jeżeli materiał narusza Twoje prawa autorskie, przeczytaj informacje dostępne tutaj, a następnie (jeśli wciąż tak uważasz) skontaktuj się z nami! Jeśli artykuł lub komentarz łamie prawo lub regulamin, powiadom nas o tym formularzem kontaktowym.

Dodaj komentarz

Zaloguj się aby dodać komentarz.
Jeśli już się logowałeś - odśwież stronę.