Teologia nie jest nauką!

Opublikowano: 07.06.2018 | Kategorie: Publicystyka, Publikacje WM, Wierzenia | RSS komentarzy

Przeczytano 84 razy!

„Teologia to – najprościej mówiąc – nauka o Bogu” – tak piszą jezuici na stronie rekrutującej studentów do Kolegium Bobolanum, nie podając żadnych wyjaśnień. W tygodniku „Niedziela” doktor teologii pisze: „Teologia zaś jest nauką o Bogu, człowieku i świecie, o całej rzeczywistości, widzianej w świetle Bożego objawienia”.

Nazywanie teologii nauką, to strojenie jej w nieswoje szaty. Teologia nie jest nauką, teologia podszywa się pod naukę. Ma to podnieść jej prestiż, poprawić wizerunek. Służy też tworzeniu na uniwersytetach wydziałów teologii, finansowanych z budżetu państwa (no bo skoro teologia jest nauką, to jej miejsce jest na uniwersytetach). Powiedzmy wyraźnie, miejsce teologii jest w Kościele.

Ze względu na rolę, jaką odgrywa w Polsce Kościół katolicki, będę pisał tylko o teologii katolickiej. Ale teologie innych religii również nie należą do dziedziny nauki.

CZYM JEST TEOLOGIA?

Według teologów, teologia jest nauką lub wiedzą o Bogu, człowieku, świecie, zasadach wiary religijnej i zasadach moralnych, opartą na objawieniu bożym, zawartym w Piśmie Świętym. Teologia przyjmuje, że w Piśmie Świętym Bóg objawił ludziom doniosłe „prawdy” – i teologia tych prawd docieka.

Jak pisze jeden z biskupów, profesor teologii: „Teologia bezpośrednio zajmuje się badaniem przekazu Objawienia. Zawiera się ono w Piśmie Świętym i Tradycji. (…) Teologia jest wysiłkiem zrozumienia Bożego Objawienia”. Zaznaczmy, że zwykle dla uproszczenia pomija się tradycję. Według Kościoła jest to przekaz ustny pochodzący z czasów, kiedy Nowy Testament jeszcze nie powstał, ale jest on z Nowym Testamentem ściśle związany.

TEOLOGIA NIE SPEŁNIA WYMOGÓW STAWIANYCH NAUCE

1. Podstawowym wymogiem nauki jest empiryczne uzasadnianie twierdzeń. Twierdzenia w nauce nie muszą być całkowicie pewne – chociaż wiele jest całkowicie pewnych! – ale muszą na ich rzecz przemawiać wyniki badań empirycznych, tj. eksperymentów, doświadczeń, obserwacji, analizy zebranych materiałów badawczych różnego rodzaju (dotyczy to nie tylko nauk przyrodniczych, w tym fizyki, ale także społecznych i humanistycznych, o czym później).

Np. naukowa wiedza w dziedzinie astrofizyki jest dalece niepełna i w wielu punktach niepewna, ale jest uzasadniona badaniami empirycznymi. Co więcej, jest w znacznym zakresie potwierdzona w praktyce, bo pozwala na umieszczanie w kosmosie sztucznych satelitów i na loty międzyplanetarne. Potwierdza to jej wartość, wskazuje, że nie jest iluzją, złudzeniem.

Dodajmy, że nawet hipotezy naukowe (przypuszczenia) muszą opierać się na wynikach wcześniejszych analiz i badań empirycznych. Nie są całkowitą fantazją.

A co z teologią?

Twierdzenia teologii pozbawione są jakiegokolwiek uzasadnienia empirycznego. Może to będzie przykre dla osób religijnych, ale niestety, teologia i wierzenia religijne to czysta fantazja, fikcja. Spójrzmy na najważniejsze twierdzenia teologii: Istnieje Bóg osobowy, aniołowie i szatan (też istoty osobowe); Bóg dał człowiekowi duszę nieśmiertelną, dzięki czemu człowiek będzie żyć wiecznie po śmierci ciała; Bóg sądzi ludzi po śmierci i są oni zbawieni, potępieni lub przez pewien czas odbywają karę; Choroby i śmierć to skutek grzechu pierworodnego, tj. nieposłuszeństwa Bogu, jakiego dopuścili się pierwsi ludzie; Przed końcem świata Chrystus ponownie zstąpi na ziemię, wszyscy ludzie zmartwychwstaną i odbędzie się sąd ostateczny; Pismo Święte zawiera boże objawienie, tj. „prawdy”, które zawarł tam sam Bóg.

Na rzecz powyższych twierdzeń nie przemawiają żadne uzasadnienia empiryczne, które na gruncie nauki można by uznać. Nie można też uznać, że zostały potwierdzone w praktyce. Nie ma dowodów, że np. przestrzegając kościelnych nakazów rzeczywiście można być zbawionym, a nie przestrzegając – potępionym.

Teolodzy twierdzą często wprost, że wierzenia religijne nie podlegają empirycznemu sprawdzeniu (tj. za pomocą obserwacji, doświadczeń, eksperymentów), bo dotyczą zjawisk nadprzyrodzonych. Coraz częściej mówi się też, że wiara religijna nie wymaga żadnego uzasadnienia, bo wiara polega właśnie na tym, że wierzy się bez dowodów. Jeżeli tak, to mamy dodatkowe potwierdzenie, że teologia, która te wierzenia głosi, nie jest nauką. Co więcej, stawia to teologię i wiarę religijną w trudnej sytuacji, bo odbiera im wiarygodność.

2. Teolodzy twierdzą, że zdobywają wiedzę w sposób nadprzyrodzony, tj. za pośrednictwem objawienia bożego i za pomocą wiary, którą zawdzięczają łasce bożej. Np. Jan Paweł II pisał, że „obok poznania właściwego ludzkiemu rozumowi … istnieje poznanie właściwe wierze” (idzie o wiarę religijną); „w pierwszym przypadku poznajemy przy pomocy naturalnego rozumu, a w drugim przy pomocy wiary” (Encyklika „Wiara u rozum” 8-9).

Metodologia nauki nie uwzględnia nadprzyrodzonych metod zdobywania wiedzy. Dlaczego? Bo przekonanie, że metody te są czymś realnym i że można w ten sposób cokolwiek zbadać, jest niewiarygodne, pozbawione uzasadnienia, bezpodstawne. Teolodzy przypominają mistrzów magii.

3. Teologii nie można uznać za dziedzinę nauki także ze względu na przedmiot badań. Dlaczego?

Badania naukowe wymagają, by przedmiot badań istniał realnie. Tym przedmiotem jest przyroda, mikro i makrokosmos, organizmy żywe, psychika, życie społeczne, kultura, język, sztuka.

Brak natomiast argumentów pozwalających sądzić, że realnie istnieje przedmiot badań teologii. Nic nie wskazuje, że w Piśmie Świętym Bóg rzeczywiście cokolwiek objawił, oraz że rzeczywistość nadprzyrodzona istnieje realnie. Nic nie wskazuje, że badając Pismo Święte, badamy boże objawienie i możemy dowiedzieć się czegoś o Bogu.

Przedmiotem badań naukowych może być treść Pisma Świętego (zajmują się tym religioznawcy, historycy, filolodzy) oraz wierzenia i urojenia religijne dotyczące objawień, ale nie objawienie boże i rzeczywistość nadprzyrodzona jako takie. Podobnie przedmiotem badań filologicznych mogą być bajki o krasnoludkach, ale nie krasnoludki, bo ich realnego istnienia nie stwierdzono.

Teolodzy badają tekst Pisma Świętego, tj. zawartość starożytnych mitologicznych ksiąg, a mówią, że badają objawienie boże i zdobywają wiedzę o Bogu i sprawach nadprzyrodzonych. Teologia bada własne złudzenia, jest jak wąż, który karmi się własnym ogonem.

Dodajmy, że w publikacjach naukowych czasami pojawia się „objawienie” jako temat badań, ale idzie tam o coś innego niż w teologii. Psychologia/psychiatria zajmuje się poczuciem objawienia, doznaniem psychicznym doświadczanym przez niektórych ludzi, albo też omamami/halucynacjami, które nazywa się objawieniami. Zaś religioznawcy i etnolodzy opisują zjawiska religijne, nazywane często „objawieniami”, jakich doświadczają mistycy, szamani itp. Celem wymienionych badań nie jest jednak – inaczej niż w teologii – dociekanie, jakie to prawdy przekazuje Bóg, Matka Boska, siły wyższe czy duchy.

Co więcej, nie ma argumentów pozwalających uznać, że domniemany obiekt dociekań teologów, jakim ma być Bóg, istnieje. W związku z tym mówi się czasami humorystycznie, że teologia jest nauką, której przedmiot nie istnieje.

Przytaczane są oczywiście argumenty na rzecz istnienia boga, ale są one błędne i niewiarygodne. Podam jeden przykład. Teolodzy powołują się na zasadę, że wszystko musi mieć swoją przyczynę, swojego stwórcę. Na tej podstawie twierdzą, że przyczyną istnienia świata jest Bóg, który świat stworzył. Jest to argumentacja bezzasadna.

Dlaczego?

Teolodzy bezpodstawnie, z definicji przyjmują, że Bóg nie musiał być przez nikogo stworzony, że jest rzeczywistością ostateczna. Nie ma powodu, by się z nimi zgadzać. Skoro wszystko musi mieć swojego stwórcę, to trzeba zapytać, kto stworzył Boga. A jeżeli Bóg nie musiał być – jak twierdzą teolodzy – przez nikogo stworzony, to równie dobrze świat jako całość wraz z prawami przyrody – nie musiał być stworzony.

W ten właśnie sposób na bezzasadność argumentacji teologicznej wskazywał Bertrand Russell (logik, matematyk, filozof,1872-1970) i wielu późniejszych krytyków religii.

Świat jest rzeczywistością niezwykłą. Jest bardzo możliwe, że w ciągle zmieniającej się postaci świat istnieje wiecznie (także przed tzw. wielkim wybuchem). Przekonanie, że wszystko musi mieć swoją przyczynę, swojego stwórcę, można odnieść co najwyżej do obiektów istniejących wewnątrz świata, ale nie do świata jako całości. Świat ma cechy rzeczywistości niezniszczalnej, wiecznej, samoistnej, nie stworzonej przez nikogo. Teza, że świat musiał być przez kogoś stworzony, a tym kimś jest Bóg, jest bezpodstawnym urojeniem, nie wytrzymującym logicznej, a tym bardziej empirycznej, krytyki.

Powyższe cztery punkty wystarczą, by stwierdzić, że teologia nie jest nauką.

Podsumujmy: Teologia nie jest nauką, bowiem:

1. Twierdzeniom teologicznym brak jakiegokolwiek empirycznego uzasadnienia, a uzasadnienie empiryczne jest wymogiem nauki.

2. Teolodzy mówią, że zdobywają wiedzę w sposób nadprzyrodzony, tj . za pośrednictwem objawienia bożego i wiary zawdzięczanej łasce bożej – nauka nie może uznać takiej metody.

3. Przedmiotem teologii jest objawienie boże zawarte w Piśmie Świętym. Zasady, obowiązujące w nauce, nie pozwalają uznać, że Bóg rzeczywiście cokolwiek tam objawił. Nie ma też argumentów pozwalających uznać, że istnieje Bóg.

TEOLOGIA A DUCH POPPERA

Teolodzy, chcąc osłabić zarzut, że ich ustalenia nie są wsparte badaniami empirycznymi, zwracają uwagę, że także twierdzenia nauk przyrodniczych nie są całkowicie pewne i ustalone raz na zawsze. W efekcie nowych badań bywają zmieniane lub odrzucane. W szczególności metody indukcyjne, powszechnie stosowane w nauce, nie prowadzą do twierdzeń całkowicie pewnych (najkrócej mówiąc, metody te polegają na formułowaniu twierdzeń na podstawie wielu zbadanych przypadków, tj. na uogólnianiu, co może być zawodne). Wiadomo też, że procedury weryfikacji twierdzeń nie gwarantują, że twierdzenie nie będzie obalone w przyszłości.

Ulubieńcem teologów jest dziś często Karl Popper (1902-1994), filozof zajmujący się problematyką nauki, który w publikacjach z połowy XX w. akcentował właśnie, że twierdzeń naukowych nie można traktować jako całkowicie pewnych.

Dziś, po ponad półwiecznej dyskusji, okazuje się, że problem niepewności wiedzy naukowej nie jest tak ważny, jak początkowo się wydawało. Można nieco prześmiewczo powiedzieć:

No i co z tego, że wiedza naukowa nie jest całkowicie pewna? Nic. Wystarczy, że jest dostatecznie pewna, by skutecznie sprawdzać się w praktyce, by na jej podstawie skutecznie leczyć ludzi, konstruować samoloty, umieszczać w kosmosie sztuczne satelity i sondy, zorganizować błyskawiczną telekomunikację w skali globu, podejmować loty międzyplanetarne, na razie bezzałogowe. Wiedza naukowa nie jest iluzją.

A teologia? Jej ustalenia nie mają żadnego wsparcia w badaniach empirycznych. I o ile ustalenia nauki nie są całkowicie pewne, to ustalenia teologii są całkowicie niepewne (zero pewności). Wiarygodność wiedzy naukowej, uzasadnionej empirycznie i potwierdzonej w praktyce, jest wysoka, wiarygodność teologii – żadna.

Trzeba też powiedzieć zdecydowanie, wbrew przesadnym sceptykom, że wiedza naukowa jest w znacznym zakresie całkowicie pewna. Twierdzenie, że planety krążą wokół Słońca, a nie Słońce wokół Ziemi, jest całkowicie, absolutnie pewne. Taka jest rzeczywistość. Nie jest to złudzenie, ani wytwór naszych zawodnych zdolności poznawczych. Ludzki mózg jest wytworem przyrody i w znacznym zakresie potrafi mówić prawdę o otoczeniu, które go wytworzyło. Wiadomo też, że nauka potrafi przekraczać kolejne bariery poznawcze, sięgać, gdzie wzrok nie sięga.

Sam Harris, biolog i propagator ateizmu, wypowiedział garść cierpkich słów pod adresem „nieuważnych zwolenników” Karla Poppera i Thomasa Kuhna, fizyka i historyka nauki (1922-1996), który podnosił szczególnie kwestię zmienności teorii naukowych. Harris nie zgadza się ze spotykanym czasami poglądem, że nauka jest dziedziną dyskursu równoważną z literaturą piękną czy religią. Akcentuje, że wiedza naukowa jest uzasadniona wieloma badaniami empirycznymi, co – przypomnijmy – w przypadku teologii i wierzeń religijnych w ogóle nie ma miejsca. Wiemy dziś – pisał jako biolog – że DNA jest podstawą genetycznej dziedziczności i szanse na to, że okaże się to całkowicie nieprawdziwe, są w rzeczywistości zerowe. Inaczej mówiąc, wiedza na temat dziedziczności będzie się zmieniać, ale rola DNA nie zostanie całkowicie zakwestionowana (Sam Harris, Koniec wiary, s. 84-85).

Dodam dużo prostszy przykład z dziedziny nauk historycznych: Badania wskazują, że istniały starożytne cywilizacje – egipska, grecka i inne. Jest to całkowicie pewne, chociaż wiedza o nich będzie się w wielu punktach zmieniać.

Z problemów pewności i zawodności wiedzy naukowej warto zdawać sobie sprawę, ale nie są trafne wypowiedzi sugerujące, że wszelkie dyskursy – nauka, mitologia, religia, literatura – są równoważne, lub że wszelka wiedza naukowa jest niepewna, albo że wszystko jest możliwe.

Podsumowując:

1. Wiedza naukowa jest wprawdzie w wielu punktach niepewna, ale jest uzasadniona badaniami empirycznymi i sprawdza się w praktyce. To wystarczy.

2. Wiele ustaleń nauki ma charakter całkowicie pewny, wraz z postępem nauki zasób tych ustaleń wzrasta. Trzeba to przypominać, bo niektórzy zapominają.

3. Wiedza naukowa jest bez porównania bardziej wartościowa poznawczo niż mitologia, literatura piękna, religia i teologia, ezoteryka itp. (z wymienionych tylko niektóre rodzaje literatury pięknej mają w pewnym zakresie wartość poznawczą).

TEOLOGIA A NAUKI HUMANISTYCZNE I SPOŁECZNE

Często porównuje się teologię do nauk humanistycznych, albo wręcz traktuje jako naukę humanistyczną. Niesłusznie. Podobieństwo jest powierzchowne, różnice fundamentalne. Potwierdzają, że teologia nie jest nauką.

Na czym polega podobieństwo?

Teolodzy, badając Pismo Święte i historię tamtego okresu, korzystają z metod badawczych i osiągnięć językoznawstwa, filologii, nauk historycznych (historia jest nauką społeczną), religioznawstwa. Teolog, podobnie jak badacz reprezentujący wymienione dziedziny nauki, analizuje źródła historyczne, bada biblijne języki, znaczenie słów i pojęć występujących w biblijnych księgach, interpretuje teksty.

Dlaczego mimo to nie można uznać, że teologia jest jedną z nauk humanistycznych, lub że wykazuje daleko idące do nich podobieństwo?

Bo nauka i teologia należą do zasadniczo odmiennych dziedzin ludzkiej kultury, pozostających ze sobą w głębokim konflikcie, w sprzeczności.

1. Nauki humanistyczne i społeczne, tak jak nauka ogólnie, nie dociekają objawienia bożego. Ich celem jest zdobycie wiedzy o człowieku i o kulturze. Natomiast głównym celem teologii jest dociekanie, co też Bóg w Piśmie Świętym przekazał. Z punktu widzenia współczesnej metodologii nauk humanistycznych i społecznych jest to cel iluzoryczny, pozbawiony uzasadnienia i sensu. Nauki te badają tekst Pisma Świętego, wierzenia i wyobrażenia religijne, ale nie badają zawartego tam objawienia bożego, bo nic nie wskazuje, że objawienie boże to zjawisko realne.

2. Wbrew temu, co się czasami sądzi, współczesne nauki humanistyczne i społeczne mają charakter empiryczny. Ustalenia tych nauk – tak jak nauki ogólnie – są uzasadniane wynikami badań empirycznych, analizą tekstów źródłowych, badaniami archeologicznymi, obserwacją życia społecznego ludzi, analizą statystyk, badaniami opinii publicznej.

Przykład z dziedziny filologii: Jeżeli filolodzy twierdzą, że Mickiewicz był poetą romantycznym, uzasadniają to empirycznie wskazując na treść jego utworów. Również pojęcie romantyzmu, przyjęte w badaniach kultury i literatury europejskiej, jest uzasadnione empirycznie przez wskazanie odpowiadających mu idei i cech utworów artystycznych.

Natomiast ustalenia teologii (twierdzenia teologiczne, „prawdy wiary”) są pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia empirycznego. Można oczywiście stwierdzić, że w Piśmie Świętym występuje potężna, niewidzialna postać nazywana Bogiem, oraz aniołowie i szatan. Można stwierdzić, że według Biblii Bóg stworzył świat, sądzi ludzi po ich śmierci itd. Nie ma jednak żadnych wiarygodnych badań empirycznych, które nawet w niewielkim stopniu potwierdzałyby rzeczywiste istnienie tych postaci oraz realność sądu bożego po śmierci, zbawienia, potępienia itp.

3. Inny głęboki konflikt, to religijna stronniczość w przeciwieństwie do bezstronności. Teologia jest stronnicza, zaś nauki humanistyczne i społeczne przyjmują zasadę bezstronności. Na czym to polega?

Teologię cechuje wyznaniowe, religijne traktowanie Pisma Świętego. Jest to dla teologii dokument wyjątkowy, ma przymioty nadnaturalne, zawierać ma jedyną prawdę objawioną przez Boga. Zaś teksty innych religii są w tym rozumieniu fałszywe. Również jedna tylko religia, chrześcijaństwo, jest – według teologii – prawdziwa, a inne są fałszywe.

Taki pogląd na Pismo Święte i religię pozostaje w sprzeczności z zasadami współczesnych nauk humanistycznych i społecznych. Nie wartościują one jednych ksiąg religijnych jako zawierających rzeczywiście boże objawienie, a innych jako nie zawierających objawienia. Nie wartościują też jednych religii jako prawdziwych, a innych jako fałszywe. Dlaczego? Bo przekonanie, że jedne religie zawierają rzeczywiste boże objawienie i są prawdziwe, a inne nieprawdziwe, jest pozbawione jakiegokolwiek wiarygodnego uzasadnienia empirycznego i racjonalnego (rozumowego, logicznego). Jest to przekonanie całkowicie dowolne, oparte wyłącznie na wierze religijnej, a nie na wiarygodnych argumentach.

TEOLOGIA A NAUKI FORMALNE/DEDUKCYJNE

Jest jeden bardzo szczególny i ważny rodzaj nauk. To nauki formalne, dedukcyjne, a właściwie matematyczno-logiczne (matematyka i logika). W odróżnieniu od nauk przyrodniczych, społecznych i humanistycznych, nie są to nauki empiryczne, nie zajmują się badaniem otaczającej nas rzeczywistości. Opierają się na logicznie uzasadnionych aksjomatach i wyprowadzaniu z nich twierdzeń. Są to nauki bardzo ważne w badaniach empirycznych, pozwalają liczyć, tworzyć modele matematyczne, wyciągać zasadnie wnioski. Ale matematyka i logika nie badają wprost rzeczywistości.

Czy teologię można zaliczyć do nauk formalnych/dedukcyjnych?

Nie można. Teologia opiera się na przekonaniu, że Pismo Święte zawiera boże objawienie. Nie jest to aksjomat, który można porównać do aksjomatów matematyki i logiki. Objawienie boże to religijne wyobrażenie, a nie formalny, matematyczno-logiczny aksjomat. Nauki formalne/dedukcyjne nie polegają na tym, że można przyjąć jakikolwiek aksjomat i już mamy naukę. Aksjomat musi mieć poważne logiczne uzasadnienie. Nie stworzymy formalnej/dedukcyjnej nauki o krasnoludkach przyjmując aksjomat, że istnieją, bo tak mówią bajki o krasnoludkach.

Również istnienia Boga nie można uznać za racjonalnie/logicznie uzasadniony aksjomat formalny. Np. rozumowanie, że wszystko musi mieć swoją przyczynę, więc musi istnieć pierwsza przyczyna, którą jest Bóg, nie może pełnić roli logicznie uzasadnionego aksjomatu. Nawet jeżeli uznamy, że pierwsza przyczyna musi istnieć, to pozostaje całkowicie nieuzasadnione przekonanie, dlaczego tą pierwszą przyczyną ma być Bóg – i to Bóg, o którym mówi teologia, tzn. osobowa istota duchowa, opiekująca się ludźmi, karząca ich za grzechy itp. A ponadto nie wynika z tego, że istnieją aniołowie, szatan, sąd boży po śmierci, zbawienie i potępienie.

TEOLOGIA A FILOZOFIA

Wskazuje się często na podobieństwo między teologią a filozofią, bo filozofia również nie spełnia kryteriów stawianych nauce współczesnej. Są to podobieństwa powierzchowne, a próby łączenia filozofii z teologią dają w rezultacie hybrydę, twór niespójny, eklektyczny. Wygląda to jak łączenie wiary w duchy z racjonalnymi rozważaniami.

Filozofia od zarania swoich dziejów (VI w. starej ery) była próbą wyjaśnienia świata zrywającą z mitologią religijną, w której głównymi postaciami byli bogowie. Do dziś rdzeniem filozofii są rozważania i analizy racjonalne, bez odwoływania się do objawienia bożego i Pisma Świętego.

Zaś dzisiejsza teologia jest kontynuatorką starożytnej mitologii zawartej w księgach Starego i Nowego Testamentu.

Najkrócej mówiąc, teologia docieka, co też Bóg objawił ludziom w Piśmie Świętym. Zaś filozofia docieka spraw świata i człowieka wyłącznie w oparciu o ludzkie zdolności myślenia, o ludzki rozum. Teologia ma opierać się na źródłach nadnaturalnych, na objawieniu bożym i poznawaniu za pomocą wiary danej przez Boga – zaś filozofia na naturalnych, ludzkich zdolnościach poznawczych.

Czasami mówi się, że teologia, tak jak filozofia, posługuje się metodami spekulatywnymi, tzn. rozumowaniem nie opartym na empirii. Jednak podobieństwo jest tu powierzchowne. Spekulacje teologiczne i filozoficzne mają głęboko odmienne podstawy. Spekulacje teologiczne opierają się na bożym objawieniu, zaś źródłem spekulacji filozoficznych ma być ludzka zdolność myślenia, bez czerpania ze źródeł nadprzyrodzonych. Filozofia współczesna ma charakter racjonalnych przemyśleń i refleksji dotyczących świata, człowieka, kultury, nauki, etyki i wartości. Natomiast teologia nieuchronnie skazana jest na powielanie religijnych wyobrażeń wywodzonych z Pisma Świętego.

TEOLOGIA NIE JEST WIEDZĄ

Teologia nazywana jest często wiedzą, ale nie jest to określenie trafne.

Współcześnie najczęściej definiuje się wiedzę jako zasób sprawdzonych informacji z jakiejś dziedziny. Wiedzą w tym rozumieniu jest nie tylko wiedza naukowa, ale także wiedza praktyczna z różnych dziedzin, począwszy od ludowego ziołolecznictwa po przepisy kiszenia kapusty; od znajomości zasad ruchu drogowego po wiedzę potrzebną do konstruowania komputerów.

Teologia nie jest wiedzą, bo jej tezy nie są w żadnym stopniu uzasadnione wynikami badań empirycznych i nie są w sposób wiarygodny sprawdzone praktycznie. Teologia nie dostarcza twierdzeń, które mogą być na gruncie nauki uznane, ani wiedzy praktycznej, która byłaby w sposób wiarygodny sprawdzona. Np. nie ma dowodów, że wypełniając kościelne nakazy można być zbawionym, a nie wypełniając – potępionym. Nic bowiem nie wiadomo, by jacyś grzesznicy, innowiercy, heretycy i ateiści zostali potępieni, lub by osoby religijne zostały zbawione. Nie ma też wiarygodnych dowodów, że Bóg rzeczywiście wysłuchuje ludzkich modlitw o zdrowie i pomyślność. Chyba dlatego osoby religijne nie są skore polegać tylko na modlitwie i na wszelki wypadek biorą leki.

Trzeba dodać, że pojęcie wiedzy używane bywa także w bardzo szerokim znaczeniu. Ma się wtedy na myśli każdy zasób informacji z jakiejkolwiek dziedziny, bez względu na wiarygodność i racjonalne, empiryczne lub praktyczne potwierdzenie.

Wiedzą nazywa się wtedy także np. znajomość magii i wróżbiarstwa, okultyzm, ezoterykę, mistycyzm, chociaż nie dostarczają żadnych sprawdzonych wiarygodnie informacji o czymkolwiek. Przy tak szerokim pojęciu wiedzy, również teologię można nazwać wiedzą.

Powstaje wtedy pytanie, do jakiego rodzaju wiedzy trzeba by teologię zaliczyć? Otóż do tego samego, co znajomość magii, wróżbiarstwa, czarów itp. Tę dziedzinę ludzkiej myśli można by nazwać (łącznie z teologią) wiedzą fantastyczną, iluzoryczną lub irracjonalną, chociaż najlepiej w tych przypadkach nie mówić o wiedzy, bo to zakrawa na nonsens.

Podsumowując: Teologia nie jest wiedzą z podobnych powodów, z jakich nie jest nauką: jej ustalenia nie zostały w żadnym stopniu wiarygodnie potwierdzone.

CZYM TEOLOGIA JEST DZIŚ NAPRAWDĘ?

1. Teologia jest częścią religii, kultywuje i porządkuje wierzenia religijne, należy do dziedziny religii. Nie jest nauką, ani wiedzą. Badania naukowe dotyczące Pisma Świętego, prowadzone przez teologów – filologiczne, historyczne i religioznawcze – mają charakter jedynie pomocniczy. Gdyby teolodzy poprzestawali na nich, teologia przestałaby praktycznie istnieć. Stałaby się dziedziną religioznawstwa. Tak dzieje się na zachodnich uniwersytetach, gdzie nierzadko wydziały teologii tracą religijny charakter, przekształcają się w wydziały studiów nad religią. Jest to wtedy religioznawstwo, a nie teologia w dawnym rozumieniu.

2. Teologia pełni służebną rolę wobec władz Kościoła. Jako zasób wierzeń religijnych i instytucji jest ściśle podporządkowana interesom władz kościelnych. Mamy tu pełną analogię między rolą teologii i instytutów teologicznych, a rolą marksizmu-leninizmu i instytutów marksizmu-leninizmu w krajach byłego bloku komunistycznego. Jedni teolodzy są ekspertami od kościelnych wierzeń, inni propagandystami, jeszcze inni dydaktykami w szkolnictwie wszystkich poziomów. Teolodzy są dziś pracownikami frontu ideologicznego Kościoła (nazwa „front ideologiczny” używana była w PRL w odniesieniu do działań propagandowych i pracowników partyjnych działających w tej dziedzinie – analogia jest tu pełna).

3. W Polsce wydziały teologii, istniejące na kilku państwowych uczelniach, są ściśle podporządkowane władzy biskupa diecezjalnego. Pełni on funkcję „wielkiego kanclerza”. Wszystkie ważne decyzje muszą być przez niego zatwierdzone, również dotyczące zatrudnienia. Podstawą prawną jest konkordat oraz umowa między Rządem RP a Kościołem katolickim.

Możliwe są dwa wyjścia z tej niezdrowej sytuacji: albo usuniecie wydziałów teologicznych z państwowych uniwersytetów, albo taka zmiana statutów, by nie były to wydziały podporządkowane władzom Kościoła, ale funkcjonowały na takich samych warunkach jak inne (czyli przekształcenie wydziałów teologii w wydziały religioznawstwa).

Autorstwo: Alvert Jann
Źródła: PolskiAteista.pl, WolneMedia.net

OD AUTORA

O wydziałach teologii i uczelniach kościelnych finansowanych przez budżet państwa pisałem szerzej w artykule „Lekcje religii w szkołach wyższych”.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars Zostań pierwszą osobą, która oceni ten wpis!
Loading...

TAGI:

OD ADMINISTRATORA PORTALU: Hej! Cieszę się, że odwiedziłeś naszą stronę! Naprawdę! Jeśli zależy Ci na dalszym rozpowszechnianiu niezależnych informacji, ujawnianiu tego co przemilczane, niewygodne lub ukrywane, możesz dołożyć swoją cegiełkę i wesprzeć "Wolne Media" finansowo. Darowizna jest też pewną formą „pozytywnej energii” – podziękowaniem za wiedzę, którą tutaj zdobywasz. Media obywatelskie, jak nasz portal, nie mają dochodów z prenumerat ani nie są sponsorowane przez bogate korporacje by realizowały ich ukryte cele. Musimy radzić sobie sami. Jak możesz pomóc? Dowiesz się TUTAJ. Z góry dziękuję za wsparcie i nieobojętność!

Poglądy wyrażane przez autorów i komentujących użytkowników są ich prywatnymi poglądami i nie muszą odzwierciedlać poglądów administracji "Wolnych Mediów". Jeżeli materiał narusza Twoje prawa autorskie, przeczytaj informacje dostępne tutaj, a następnie (jeśli wciąż tak uważasz) skontaktuj się z nami! Jeśli artykuł lub komentarz łamie prawo lub regulamin, powiadom nas o tym formularzem kontaktowym.

24 komentarze

  1. Radek 07.06.2018 13:45

    Ufologia też nie jest. Psychologia tylko po części. Jeżeli zajmuje się badaniem jakiegoś zjawiska, jakim jest religia, to jest to „logia”. Ogólnie bardzo trudno stwierdzić co jest nauką, a co nie. Obecnie zaś jest podstawą dowolnej dziedziny, to czy jest uznana za naukę, bo to gwarantuje jej sponsorów.

  2. south wind 08.06.2018 22:29

    Studiowałem informatykę i fizykę a dopiero studiując Pismo Święte stwierdziłem że w końcu uczę się czegoś naprawdę pożytecznego i dajacego prawdziwe szczęście i sens w życiu. Mam wrażenie że obecnie promuje się takie wykształcenie które daje zasoby ludzkie gospodarce światowej a zwłaszcza korporacjom, natomiast ignoruje czy wrecz wyszydza wiedzę, szkolenie które czyni społeczeństwa silniejszymi i świadomymi a jednostki sczesliwszymi i madrzejszymi. Przewartosciowanie inteligencji wobec mądrości, wyolbrzymianie znaczenia nauki akademickiej przy jednoczesnym pomniejszaniu wartości badania Biblii, wypieranie duchowości przez materializm, to wszystko rzuca ludzkość w skrajność, która jako skrajność jest błędem i pcha ludzkość w odchłań kolejnego upadku cywilizacji.

  3. realista 08.06.2018 22:32

    przerażające… .. .

  4. Radek 09.06.2018 03:54

    Kolego Realista, co jest przerażające? To, że ktoś widzi sens w czymś w czym Ty nie widzisz sensu? Byli w historii władcy którzy niszczyli całą sztukę, muzykę, teatr itd, ponieważ to było głupie i opium dla ludu. Obecnie tę rolę przejął pogląd wywodzący się od poglądów Marksa noszący różne imiona. Jednym z nich jest „naukowe” podejście do rzeczywistości. Piszę specjalnie „naukowe” w cudzysłowie, ponieważ opiera się ono na naukę na poziomie popularnonaukowym.

  5. MasaKalambura 09.06.2018 10:23

    Z ateistycznego punktu widzenia jakiekolwiek rozważanie istnienia Bytów wyższych od ludzkiego dyskredytuje wiarygodność rozważających je jako naukowców, jeśli oczywiście robią coś innego poza dyskredytacja takiego widzenia świata. To jest obecny bezdyskusyjny dogmat ateistów naukowców, ze Boga nie ma i ma Go nie być, choćby i był. Nie wolno tego badać a każde próby badania rzeczywistosci alternatywnych są traktowane jako odejście od nauki, wyśmiewane i usuwa się takich poszukiwaczy z szeregów nauki oficjalnej.

    Nie dziwi zatem ten artykuł. Najpierw bezzasadnie stosuje się ustalenia nauki jako dowód, ze Boga nie ma, choć wszystkim wiadomo, ze nauka takich dowodów nie szuka i zabrania ich szukać. A wszystko nakazuje opisywać w trybie zaprzeczającym Jego Istnienie, grożąc wszystkim ewentualnym wydaleniem z kręgów nauki.
    A potem stara się wyeliminować wszelkie pozostałe jeszcze działy nauki tym się zajmujące z kręgu jej samej. To jest przewidywalne zachowanie świata ateistycznego, który jak idea Marksa (który był ateistycznym Żydem) przeważa na uczelniach świata. I walczy z godnym podziwu zapałem.

  6. realista 09.06.2018 10:30

    XXI wiek a ludzie mentalnie w średniowieczu… to… .. .

  7. MasaKalambura 09.06.2018 11:01

    Mentalnie w średniowieczu to może teologowie katoliccy. Przypomnijmy jednak, że ze średniowiecza wydobyli nas teologowie Islamscy, którzy w poszukiwaniu wiedzy nakazanym przez Boga, omijając szaleństwo ówczesnych chrześcijan, którzy sami doszli tam uciekając przed szaleństwem politeistów) dotarli i uratowali od zniszczenia wiedzę antyczną. I która po niezwykle daleko idącym rozwinięciu podjęta została na nowo przez Europę. Tam zajęli się nią na nowo uciekający od katolików, teologowie reformowani, którzy dalej popychani ciekawością o naturze Boga zgłębiali naturę stworzenia popychając wiedzę dalej do przodu. Aż dochodzimy do punku dzisiejszego, gdzie antyteologowie pchani ideami lewicowymi, starają się usunąć ze swiadomosci ogółu Główny Powod dawnych naukowców do ich poszukiwań prawdy. Czyli Boga. Ciekawa pętla.

    Kiedyś teologowie tępili antyteologow. Dziś sami są tępieni.

  8. Perun 09.06.2018 11:32

    MasaKalambura 09.06.2018 10:23

    „…stosuje się ustalenia nauki jako dowód, ze Boga nie ma, choć wszystkim wiadomo, ze nauka takich dowodów nie szuka i zabrania ich szukać.”

    To zdanie to typowy sofizmat, jeżeli nauka nie szuka dowodów na istnienie boga, mało tego – szukać jej nawet nie wolno! to jakim sposobem stworzono ustalenia które mają być dowodem na jego nieistnienie??
    A ty masz jakieś dowody na jego istnienie??

  9. MasaKalambura 09.06.2018 11:37

    Pierwsza była teza o Istnieniu Boga. Jesli coś chcemy podważać, udowodnijmy ze tak nie jest. Czy zatem masz dowód na Jego nieistnienie?

  10. realista 09.06.2018 11:38

    pętla o tyle ciekawa, że znowu ściąga nas w stronę guseł i czarów-marów. poziom wiedzy przekroczył możliwość przeciętnego człowieka już pewnie 100 lat temu, więc dzięki naturalnemu sprzężeniu zwrotnemu czeka nas powrót do wierzeń i zabobonów i jeszcze większe rozwarstwienie na „wiedzących i wierzących”.
    zabawnie „pudrujesz” swoją religię, jaka to ona pronaukowa. ale coś mi się wydaje, że po DAWNYCH epizodach z nauką* nie zostało nic, i raczej karkołomne byłoby udowadnianie, że świat islamski jest znaczącym motorem nauki… .. .

    *tamte okolice były kolebką cywilizacji, ale nie ma to nic wspólnego z islamem. islamiści także niszczyli nieodpowiadające im teksty i do teraz skutecznie zaciągają hamulec ręczny. nie zakłamuj rzeczywistości, Masa…

  11. realista 09.06.2018 11:54

    cyt.:”Pierwsza była teza o Istnieniu Boga. Jesli coś chcemy podważać, udowodnijmy ze tak nie jest. Czy zatem masz dowód na Jego nieistnienie?”

    ale Masa, nie rób sobie jaj. wiadomo, że nie można udowadniać braku czegoś. można jedynie nie stwierdzić obecności dysponując konkretnymi narzędziami. można udowadniać istnienie czegoś bądź związek z czymś, i ty o tym WIESZ, więc nie używaj tego prymitywnego zabiegu odwracania kota ogonem.
    nauka się bogiem NIE INTERESUJE, tylko próbuje wytłumaczyć i zrozumieć rzeczywistość. nie ZAKŁADA jego istnienia, i dlatego mamy postęp, bo naukowcy nie zadowalają się zapchaniem dziury bogiem, tylko dalej drążą.
    nie zakłamuj rzeczywistości, Masa…

  12. MasaKalambura 09.06.2018 11:57

    Ale gdzie zakłamuje, skoro sam przyznałem, ze pałeczkę nauki od świata islamu przejął świat reformowanych chrześcijan a dziś uchwycili ja ateiści i wydaje im się, jak ich poprzednikom, ze mieć ja będą zawsze …

    To raczej ty nie pomawiaj mnie o kłamstwo. Poszukiwanie Prawdy – Boga – to cel sam w sobie piękny. Mogą to robić również ateiści. A po nich zgodnie z zasadą odwrotności przyjdzie może wreszcie czas na uwolnionych mistyków.

    Kto może to wiedzieć oprócz Boga i tych, których On poinformował.

  13. realista 09.06.2018 12:09

    oj, już daj spokój.
    już same twoje założenia są ukierunkowane („poszukiwanie Prawdy – Boga”).
    masz swój świat i na wszystko patrzysz przez pryzmat swojego boga, wszędzie go wciskasz i wszystko nim tłumaczysz. fajnie masz… prosto…

    tak czy siak teologia nie jest ani nigdy nie była nauką, i tyle… .. .

  14. realista 09.06.2018 12:44

    JEDYNY realny postęp do tej pory w całej historii cywilizacji dała NAUKA. nigdy jakieś modły czy czary-mary. nawet, jeśli coś inicjowała religia, to i tak wykonywały to nauka i technika. nawet, jeśli wiedzę zdobywali i rozpowszechniali duchowni, była to nauka.

    religia jest ogniwem pośrednim, między niewiedzą a wiedzą pełną, a cykle „religijno-naukowe” są wynikiem ograniczonych możliwości zrozumienia wyników postępu naukowo-technicznego (inteligencja musi nadążać za rozwojem nauki).

    jak na razie jeszcze możesz wiele bogiem tłumaczyć, ale dziur będzie coraz mniej i pozostanie potem tylko bóg jako sprawca BigBangu2.0 i gospodarz Zaświatów2000, i tam jest jego miejsce (w nieudowadnialnym i nieobjętym zainteresowaniem nauki terenie)… .. .

  15. Perun 09.06.2018 13:40

    MasaKalambura 09.06.2018 11:37

    „Czy zatem masz dowód na Jego nieistnienie?”

    Nie mam, podobnie jak nie mam dowodów na nieistnienie krasnoludków, skrzatów, gnomów, smoków i królewny Śnieżki. Jeszcze jedno pytanie w odpowiedzi na pytanie: czy masz jakieś dowody, że nie jesteś wielbłądem?

  16. MasaKalambura 09.06.2018 14:04

    Perun
    Oczywiście że mam dowód na istnienie Boga, jest nim proroctwo ludzi od Boga posłanych, których proroctwo się spełniło i wciąż spełnia na naszych oczach, i którzy świadczą o tym, że wiedza o przyszłości oraz pozostała jest od Boga. Nauka nie potrafi przewidywać przyszłości, dla Boga przeszłość teraźniejszość i przyszłość są tak samo dostępnymi obszarami, jak tu i tam i wszędzie. Może tę wiedzę przekazywać ludziom i robi to.

    Realista
    Oddzielanie rzeczywistej pełnej i otwartej na nieoczekiwane odpowiedzi nauki od religii było i dalej jest największym grzechem ruchów polityczno-religijnych i przyczyną ich największych klęsk. Tłumaczyć to można zmieniającym się wewnętrznie statusem ludzi wiedzy i ludzi władzy. Ci drudzy z czasem przejmują pełną kontrolę nad pierwszysmi, świat wiedzy podporządkowując swym interesom (zazwyczaj sprzegając go do wojny i odciągając od rzeczywistego dociekania prawdy), a z czasem wręcz doprowadzając środowisko wiedzy do upadku, ucieczki czy pełnej anichilacji. Wszak tylko ludzie wiedzy są w stanie udowodnić głupotę władców, stając się przez to ich największymi wrogami.

    Nie zmienia to faktu, że to właśnie religie przynajmniej w początkowym okresie swych świetności przymuszały ludzi do nauki i parły z postępem cywilizację człowieka do przodu. Podobnie miała się sprawa z antyreligią, uwalniającą naukę z karbów, ram i norm religijnych przeplatanych jej dogmatami wymyślonymi przez ludzi władzy, a obalonymi przez ludzi wiedzy.

    Niestety, jak ostrzega Bóg, wiedza bez miłości, a więc bez Boga i Prawdy, może być szkodliwa. Udowodniła to bez najmniejszej wątpliwości historia 20 wieku. Niestety rozwój niemoralnych działów nauki trwa w najlepsze, i z bomb atomowych, chemicznych i biologicznych, wojen rasowych i fabryk smierci, dochodzimy do wynalazków mogących zaszkodzić nie tylko całej planecie, ale nawet pobliskiemu kosmosowi. Możliwe, że własnie taki jest cel Boga przekazania pałeczki wiedzy tej grupie. Ludzkość znów ma możnośc przejścia lekcji odpowiedzialności. Dlatego Twoje przekonanie o tym, że obserwujemy obecnie postęp trzeba uzupełnić obserwacją, że prowadzi on do zniszczenia planety i nas na niej, zatem trudno nazwać to postępem. To tylko zmiana na gorsze, choć dla niektórych wybranych wygodniejsze, w tempie przyszpieszającym wykładniczo i zmieżającym do zabicia planety.

    Oczywiście postęp niezależnej nauki trwa rzeczywiście. Nasza wiedza powiększa sie. I mimo pracy niemoralnych ateistów, od których prędzej czy później pałeczka nauki zostanie odebrana, i przejmą ją ci, którzy w zgodzie z prawami Boga, prawami natury rozwiną ją do poziomów niedostępnych materlialistom-realistom, zawieszonym i uwięzionym intelektualnie i duchowo w prędlpściach podświetlnych prawami Eisteina. Już teraz wykraczają niektórzy (ku niezadowoleniu innych) poza ograniczenie przestzeni, dotykając problemów nielokalności zjawisk i wychodząc tym poza pierwszy kosmiczny obszar w poszukiwaniach, przez religie zdefiniowanych jako Pierwsze Niebo.

    A do Boga jeszcze 6 niebios. Kolejna warstwa to przesztrzeń czasu i nielokalność tego wymiaru. Podobnie jak Proroctwo, od którego wiedza o kierunku poszukiewań przez samą naturę zjawiska wyszła.

  17. Perun 09.06.2018 14:15

    MasaKalambura 09.06.2018 14:04

    „Oczywiście że mam dowód na istnienie Boga, jest nim proroctwo ludzi od Boga posłanych”

    Ja mam równie niezbite dowody na istnienie krasnoludków! Pismo posłanej od króla Błystka niejakiej Marii Konopnickiej! Święta ta Księga nosi tytuł „O krasnoludkach i o sierotce Marysi”

  18. MasaKalambura 09.06.2018 14:23

    Możemy tak się miziać jak chcesz. Muhammad (Pokój z Nim i Błogosławieństwo) przepowiedział, że będziemy się komunikować na dalekie odległości urządzeniami wyglądającymi (dla człowieka z 7 wieku) jak podeszwa buta. W innym miejscu, że bedziemy podróżować z prędkościami szybszymi od wiatru i chmur, na urządzeniach podobnych do wielkich osłów z uszami szerokimi na 20-30 metrów, ryczącymi jak osioł. Przepowiedział też wyścig do niedawna nagich i bosych beduinów w Arabii w budowaniu coraz to wyższych budynków.

    Widziałeś ostatnio Dubaj ?
    A co na to twoje krasnale?

  19. Perun 09.06.2018 14:30

    Zaraz Koszałka-Opałka zapytam, też prorok.

  20. MasaKalambura 09.06.2018 14:31

    Pytaj.

  21. realista 09.06.2018 14:39

    jak takie fantazjowanie, które nazywasz przepowiednią, ma niby stanowić jakikolwiek argument za istnieniem boga? trzeba bardzo chcieć tak to odbierać.
    absurdalne… .. .

  22. MasaKalambura 09.06.2018 14:48

    Wystarczy dla wielu.
    A dla wielu nie wystarczy nic prócz samego Boga we Własnej Osobie. Tak właśnie działa iluzja oddzielenia. Nie można zarzucić Stwórcy, że nie dał nam wolnej woli. Możemy wybrać wiarę i niewiarę.

  23. realista 09.06.2018 14:50

    słowa wytrychy… .. .

  24. MasaKalambura 09.06.2018 14:55

    A jużci.

Dodaj komentarz

Zaloguj się aby dodać komentarz.
Jeśli już się logowałeś - odśwież stronę.

pl Polish
X